Malta Focal Point
 Last update: September, 2007

Weather and water related IDIOMS

This page is still under construction

• Tela’ l-ajru.
• Ajru mherri.
• L-ajru fetaħ għajnu
• L-ajru għalaq għannu
• L-ajru ħa
• L-ajru żamm
• Anqas jekk tagħmillu l-ilma jiżfen.
• Ried ħagġa bl-art u l-baħar.
• L-art l-oħra
• Nieżla sa l-art.
• Rifes l-art
• Żamm ma’ l-art.
• Għalih jaqbeż il-baħar
• M’hawnx baħar jaqsam
• Ħallih jħabbat il-baħar
• Qam il-baħar
• Mar il-baħar
• Għamlu baħar u anqa mhu għadira.
• Baħar ix-xatt.
• F’dal-baħar kont ninsab.
• Il-baħar kien żejt.
• Ara x’qala’ l-baħar.
• Għadda minn baħar.
• Baħar jibla’ l-art.
• Baħar żejt.
• Baħar baqta.
• U l-baħar bnazzi.
• Għaddej il-baħar.
• Baħar jikser.
• Għam il-baħar kollu u għereq fil-port.
• F’baħar wieħed qegħdin.
• Hemm baħar bejniethom.
• Waddab kollox il-baħar.
• Hawn jobrom.
• Aħjar il-bard ta’ Jannar minnu.
• Aħjar tbati biha milli tbati għaliha.
• Donnu berqa.
• Ġiet bħal berqa.
• Ġriet  bħal berqa.
• Beda jberraq.
• Għereq f’beżqa ilma.
• Waqa’ fil-bir tas-skieken.
• Bir bla qiegħ.
• Bnazzi żejt.
• Qiegħed jilgħab il-boċċi.
• Infetħu bwieb is-sema.
• Għandu ċ-ċpar f’għanejh.
• Demmu sarlu ilma.
• Għamillu demmu ilma.
• Dilluvju ta’ kotba (jew xi ħaġa oħra).
• Ta’ qabel id-dilluvju.
• Id-dinja bla tarf u l-baħar bla tmiem.
• Id-dinja ħobż u l-baħar inbid.
• Bħal dmugħ mill-għajnejn.
• Taħ (ħa) doċċa kiesħa.
• Dab dwieb ilma u melħ.
• Donnu fellus imxarrab.
• Fetħilhom.
• Igħum fil-flus (fil-ġid fid-deheb eċċ.).
• Bil-flus tagħmel triq fil-baħar.
• Imxarrab s’għadmu.
• Bard (ksieħ eċċ.) ixoqq il-għadam.
• It-temp (l-ajru) għalaq għajnu.
• It-temp (l-ajru) fetaħ għajnu.
• Għajneh kienu qishom sajjetti.
• Baqa jgħum waħdu.
• Kemm għamel da-lejl!
• Hemm jagħmel.
• Hemm jaqbel.
• Il-bejt (id-dgħansa eċċ.) jagħmel.
• Għammed l-inbid (il-ħalib).
• Inbid (ħalib) mgħammed.
• Ra l-għarqa.
• Mxarrab għasra.
• Bil-għatx il-gawwi.
• Qata’ għatx bil-perżut.
• Mejjet bil-għatx.
• Għandek għatx.
• Ħadu (għamel bih) l-għatx.
• Bil-għatx baqa’.
• Hawn għatx ta’ (xi ħaġa).
• Hawn għatx għal (xi ħaġa).
• Xahar (sena eċċ.) għawwiem.
• Għażiq fl-ilma.
• Mela jew sadd ħalqu bl-ilma.
• Qala’ ħasla bil-kif!
• Tah ħasla.
• Mur saqqi l-ħass tal-Marsa.
• Agħlaqha dik il-ħassa.
• Bħall-ħawt tal-ilma mbierek.
• Xita bla ħniena.
• Ħobża u sardina.
• Xtara l-ħut fil-baħar.
• Ħuta barra mill-ilma.
• Ma middx idu għall-ilma mbierek.
• B’idu l-waħda ixarrbedk u bl-oħra jixxuttak.
• Ħasel idejh.
• Xarrablu idejh.
• Sar ilma.
• Baqa taħt l-ilma.
• Seħaq (jew għażaq) fl-ilma.
• Ħożż fl-ilma.
• F’ilma wieħed qegħdin.
• Għadha ilma.
• L-ilma baħar xorta.
• Qisu qed jixrob l-ilma (jew tazza ilma).
• Kull ilma jaqta’ l-għatx.
• F’dak l-ilma qegħdin.
• Jinsab taħt l-ilma.
• Kafe’ (brodu, soppa eċċ.) ilma.
• Seħaq l-ilma fil-mehrież.
• Għamel l-ilma.
• Halla kollox ma’ l-ilma.
• Għamel kuma hawn ilma.
• Donnha kelb tal-ilma.
• Mela sabu l-ilma?
• Jorqod fl-ilma.
• Dardar l-ilma li jrid jixrob minnu.
• Isqini u staqsini.
• Dak ixxarrab sewwa.
• Bħall-kelb il-mismut.
• Donnu kelb tal-ilma.
• Xorob il-kesħa.
• Kielha.
• Ċar daqs il-kristall.
• Mar kontra l-kurrent.
• Lagħaqa għasel u bittija morr.
• Legligha.
• Bħal leħħa ta’ berqa.
• Il-baħar (is-sajf, ix-xitwa eċċ.) imbierek.
• Mejjet bi-għatx (bil-ġuħ, bil-għejja eċċ.).
• Ħa l-imfietaħ.
• Namar Alla jbażża.
• Bejn in-nar u l-ilma.
• Min-nar għall-ilma.
• Donnhom in-nar u l-ilma.
• Qabeż min-nar għall-ilma.
• Anqas in-nida ħdejn ix-xita.
• Hemm qabża min-nar għall-ilma.
• Il-qamar jibla’ kollox.
• Ra l-qamar fil-bir.
• Iħobb il-qatra.
• Mejjet għal qatra.
• Ma baqagħlux qatra demm f’wiċċu.
• Niexef qoxqox.
• Deffes rasu.
• Fejn ħasel rasu?
• Għar-riħ bla xita.
• Ma xebax jieħu ritratti.
• Ma billx sebgħu għall-ilma mbierek.
• Ġera daqs sajjetta.
• Bhal sajjetta fil-bnazzi.
• Kieku faqqgħet sajjetta ma kinitx taħsdu daqshekk.
• Wieħed fis-sakra u l-ieħor mejjet għal qatra.
• Għamel kulma hawn saqajn.

Weather and water related PROVERBS

• Alla fuq kollox u fuq kulħadd, xemx u xita jibgħat lil kulħadd.
• Alwett bill-gziez, xita bla qies (bil-qliel).
• April ħobżna fil-mindil (tvalja)
• April imut mal-bard u Mejju jrid il-ward
• April jagħmel il-fjuri u Mejju jieħu l-unuri
• Awissu qatt ma ħamel lilu nnifsu
• Awissu x-xemx taħarqu u x-xita tmissu
• Barmil bla qiegħ titfa’ kemm titfa’ qatt ma timlieh
• Bejn il-qala u l-Mieled arfa’ l-moħriet minn ħalq il-wied.
• Biex titgħallem tgħum, ma tridx tibża’ mill-ilma (jew mill-baħar).
• Biex tixrob l-ilma safi, mur f’ras il-għajn.
• Minn ras il-għajn ixrob jekk trid tixba’ u taqta’ l-għatx
• Min irid jaqta’ l-għatx imur f’ras il-għajn
• Bil-flus tagħmel triq fil-baħar.
• Bil-qatra l-qatra tintela l-ġarra.
• Qtajra qtajra timla l-ġrajra.
• Ċafċaflu papru, la sibt l-ilma.
• Dak li jagħqad sa San Mikiel jidħol fil-miżien
• Dak li jħobb jixrob l-ilma ma jagħilx fil-kelma
• Faħħar il-baħar u ibqa’ fuq l-art
• F’April id-dubbiena tagħmel żinn u l-isħaba tmur lil hinn
• F’April jistejqer il-fqir
• F’Ħadd il Bluħ (Karnival) ix-xita tibda tfuħ
• F’Jannar agħlaq in-nagħaġ fil-għar
• F’Jannar ix-xiħ jew fis-sodda jew l-isptar
• F’Jannar stenna xita, ksieħ u nar (beraq)
• Fi Frar kull laqxa ttalla’ n-nwar (zgħar)
• Fil-baħar bnazzi kulħadd baħri (kaptan)
• Fil-bnazzi aħseb għall-maltemp
• Fil-ħawt ta’ l-ilma mbierek kulħadd ibill sebħu
• F’Marzu, il-fart (barri) iħossu (iħoss il-bard) min qarnu.
• Meta Marzu jaħqarna, il-baqra turina b’qarnha.
• Frar daqqa fawwar, daqqa qattar
• Frar fawwar, jimla l-bjar.
• Frar fawwar, ixebba’ r-raba’ u jimla l-bjar.
• Frar fawwar, jimla l-bjar u joħroġ il-ħaxix minn ġol-ħitan.
• Frar, fawwar il-bjar li jkun mela Jannar.
• Frar fawwar kull xitla (ħaxixa, għadira, laqxa) bin-nwar (żahar).
• Frar jawwar, kull ħaxix joħroġ minn ġol-ħitan.
• Frar igħakkes lix-xjuħ u liż-żgħar
• Frar jiġbor lil kulhadd id-dar
• F’Santa Luċija jibdew l-irwiegel (tnax-il jum li minnhom ibassru t-temp ta’ matul is-sena l-ġdida)
• Ġunju ħanin ixabba’ lil-bidwi u lil-fqir
• Ġunju Ġunjett, ineħħi l-qmis u d-dublett
• Ġunju, Ġunjett, ineħħi l-trizzi u l-kappell.
• Ġunju kbir, rasu ras il-ħmir
• Għal San Mattija, il-jum jgħamel pass ta’ tarbija
• Sant’Andrija, il-jum jiqsaru pass ta’ tarbija.
• Għal San Mikiel lesti l-kandlier
• Għam il-baħar kollu u għereq fir-ramla (fix-xatt)
• Għum fejn jilħaqlek
• Il-baħar fis-sajf xiħ u fix-xitwa ġuvni
• Il-baħar duqu qabel ma titla’ fuqu.
• Il-baħar sinjur.
• Il-baħar sinjur iżjed mill-art; u jekk l-art tkun sinjura iżjed mill-baħar, il-baħar jitla’ għaliha u jiblagħha.
• Il-baħar sinjur aktar mill-art
• Il-baħar tqassmu jsir għadajjar.
• Min tagħmlu (taħsbu) baħar anqas biss issbu għadira (u tista ż-zid u min tagħmlu għadira ssibu baħar)
• Il-baħar żaqqu ratba u rasu iebsa
• Il-baħar żaqqu ratba u rasu iebsa bħal stanga (ħatba)
• Il-bard ta’ Jannar iqaxxar ġild il-ħmar
• Il-beraq dukkar ix-xita
• Il-beraq fil-lbiċ ix-xita jġib
• Il-ħmura ta’ flgħaxija lesti ż-żwiemel għat-tiġrija, il-ħmura ta’ flgħodu lesti ż-żwiemel (bhejjem) fejn joqgħodu
• Il-ħmura ta’ fil-għaxija, ġib żwiemelek għat-tiġrija, il-ħmura ta’ fil-għodu ġib żwiemelek minn ġor-robu.
• Ħmura bi nhar, erfa’ sortok u mur id-dar
• Ħmura ta’ bi nhar, iġbor ħwejġek u mur d-dar; ħmura ta’ fil-għaxija libbes għat-tigrija.
• Il-ħmura ta’ fil-għaxija, lesti d-debba għat-tigrija; il-ħmura ta’ fil-għodu ħalli l-bejjem joqogħdu (jew lesti l-bejjem fejn joqogħdu)
• Ħmura ta’ fil-għaxija lest d-dwieb għat tigrija; ħmura ta’ bi nhar, ħu ħwejġek u mur id-dar.
• Ħmura ta’ fil-ġhaxija lest l-bejjem għat tiġrija.
• Il-ħmura ta’ fil-għaxija, lesti l-banju u l-lissija
• Fil-ħmura ta fil-għodu, daħħal il-bhejjem w erġa lura.
• Il-ħmura ta’ fil-għodu, iġbor ħwejġek (jew oħroġ il-bhejjem mir-robu).
• Il-ħmura ta’ fil-għodu, agħlef il-baqar ħalli jorqdu, (jew id-debba biex torqod).
• Jekk fil-għodu tkun il-ħmura, minn fuq bejtek neħħi l- ħbula.
• Il-kwiekeb tegħmeż għandna r-riħ
• Il-lbic: riħ jew xita żgur iġib
• Il-Milied taż-żina (bnazzi), il-Għid fil-kċina
• Il-Milied fil kċina, il ġid taż-żina, il-milied taż-żina (bnazzi), il Għid fil-kċina
• Is-sajf kapott (kabozza) tal-fqir
• Meta x-xitwa ttir, jiġi s-sajf, kapott tal-fqir.
• Is-sajf ta’ San Marin, il-biedja tifraħ bih.
• Is-sajf ta’ Jannar: għana tal-bidwi u tal-fqar
• Ix-xita f’San Mark nar fl-art
• Ix-xita mil-lvant timla l-vakant
• Ix-xita mill-punent ma tħallix (warajha) ilment
• Iż-żejt jitla’ f’wiċċ l-ilma.
• Is-sewwa, għalkemm taħbiha tidher: għax titla’ bħaż- żejt f’wiċċ l-ilma
• Il-wied għan-niżla u ż-żejt f’wiċċ l-ilma.
• Jannar kiefer u Frar għandu d-dwiefer
• Jannar gerriefi u Frar bid-dwiefer.
• Jekk wara nofs in-nhar ix-xemx tkun bajdanina, aktarx tkun ġejja x-xita għal filgħaxija
• Kull baħar jipplaka
• Kull ilma jaqta’ l-għatx
• La ddardarx l-għajn li trid tixrob minnha
• Għajn li trid tixrob minnha la ddardarhiex
• L-aħjar ħut igħum f’qiegħ il-baħar
• L-ilma fil-bir ma jaqtax l-għatx
• L-iswed (sħab) ibażża u l-abjad ixabba’
• L-iswed idejjaq u le jxabba’; l-abjad ixabba’ u le jdejjaq.
• Ma’ Ġunju, il-ġurnata titwal u s-siġra titqal
• Ma’ Ġunju l-bhejjem għatxana u l-bdiewa għarqana
• Marzu qala’ mnieħru u qartsu
• Mejju bla riħ il-bieja tifraħ bih
• Mejju daqs ġuvni ħlejju
• Meta fis-sajf iberraq it-Tramuntana jew xita qliel (jew qawwija itenna), jew kbira sħana
• Meta fis-sajf tara tberraq it-Tramuntana jew xita qawwija stenna, jew kbira sħana
• Meta tberraq it-tramuntana jkun ġej il-maltemp.
• Meta fl-art jidħol il-gawwi, stenna riħ qawwi.
• Meta l-gawwi jkun jogħla flimkien ikun ġej ir-riħ.
• Meta jberraq il-Punent aħsiblu biex tkun lest.
• Meta jberraq il-Punent, ikun ilesti għall-maltemp
• Il-beraq fil-Punent iġib warajh il-maltemp.
• Meta jiġu l-pluvieri, jiġi l-maltemp
• Meta l-baħar juri qiegħu, l-ajru (il-maltemp) jagħmel tiegħu (jerfa’ driegħu).
• Meta l-bir ikun miksur l-ilma fih jintilef u jmur.
• Meta l-għansal jagħmel il-ward f’Awissu, ix-xita tkun bikrija
• Meta l-Milied taħt il-bejt, il-Għid fuq il-bejt
• Meta l-Milied taħt il-bejt, il-Għid fuq il-bejt; meta l-Milied fuq il-bejt, il-Għid taħt il-bejt
• Il-Milied taħt il ħajt, il-Għid fuq il-bajt.
• Il- Milied taħt ħwejta, u l-Għid fuq bwejta.
• Meta tara l-beraq, lesti (jew illesti) l-girna (dura tonda u msaqqfa qalb ir-raba) fejn tintebaq.
• Meta titla’ l-berwieqa, l-annata tkun sabiħa
• Meta x-xemx tinżel fl-ixkora (sħab; jew tas-sħab) turi l-maltemp
• Meta x-xita tagħmel bikri u tibqa’ sa limwaħħar, il-bidwi jkollu x’jitma’ u jaħsad sa l-aħħar
• Meta x-xott jixxarrab, malajr jinxef
• (Il-) Mewt u xita Alla jaf mita.
• Min hu mejjet għal qatra u min hu mejjer fis-sakra
• Min ikollu għalqa mal-baħar irid oħra r-raħal
• Min jaħsel ras il-ħmar jaħli (jew jitlef) l-ilma (jew ir-ragħwa jew lissija) u s-sapun
• Min jiftaħar jaqa’ l-baħar
• Min jixtri l-ħut fil-baħar jieklu jinten.
• Min jixtri l-ħut fil-baħar jibqa’ bir-riħa.
• Tixtriex il-ħut fil-baħar.
• Min tagħmlu baħar ikun għadira.
• Nhar San Mark ix-xita nar fl-art
• Wara San  Mark, min jitlob ix-xita jkun jitieq in-nar fl-art.
• Nhar Santa Luċija l-jum jitwal (jagħamel) pass ta’ tarbija
• Santa Luċija ttina d-dal u dija.
• Qabel il-ħġejjeġ, la tbiddilx ħwejjeġ
• Qabel nhar il-ħġejjeg, la jitbiddlu l-ħwejjeġ.
• Mal-ħġejjeġ jinbidlu l-ħwejjeġ.
• Min ommu tħobbu, qabel il-ħgejjeġ ma tbdillux il-ħwejjeġ.
• Qabel jiġi San Ġwann tneħħix is-suf minn fuqek.
• Qabel il-Milied, la bard u lanqas ksieħ
• Sal-Milied, la bard (bruda) u lanqas ġwieħ (ksieħ).
• Sal-Milied, la bard u lanqas ksieħ, la għera u anqas ġwieħ.
• Qamar rieqed baħar imqajjem
• Qamar wieqaf, baħar bnazzi.
• Qamar rieqed, baħrin imqajma; qamar imqajjem, baħrin rieqda.
• Il-qamar rieqed u l-kaptan imqajjem.
• Meta l-qamar ikun wieqaf, il-kaptan ikun rieqed; meta l-qamar ikun rieqed il-kaptan ikun imqajjem.
• Qamar wieqaf, baħrin rieqda.
• Qamar rieqed baħar imqajjem; qamar wieqaf baħar bnazzi
• Qamar Settembru jiġbed sebgħa warajħ
• Raff ta’ sħab, ragħad u beraq stenna
• Riħ isfel biċ-ċpar stenna majjistral
• Sa għonqu fl-ilma u jrid jidden
• Sajf imniddi (bin-nida): ħarġa mimlija
• Sal-Qaddisin kollha, ir-riħ fuq jiġi bil-bolla
• Sema naqxet il-fekruna (manwas il-fekruna) jew xita qliel jew riħ fortuna.
• Meta s-sħab ikun qoxra ta’ fekruna aktarx ikun ir-riħ (jew aktarx jispiċċa foruna)
• Meta s-sħab ikun qizra ta’ fekruna, xita bil-qliel (jew bil-boqoq)
• Sħab mil-lbiċ ilma (jew  xita) żgur (aktarx) iġib
• Sodd ħalqek bl-ilma u titkellem xejn
• Tersaqx fejn hemm l-ilma mdardar
• Tgħidx min dal l-ilma ma nixrobx.
• Tgħid (jew Tgħid qatt) minn dan l-ilma ma nixrobx; anqas minn din it-trieq ma ngħaddix.
• Titlobx xita f’Jannar (għax jagħmillek is-silg).
• La ssejjaħx (titlobx, tgħajjatx) xita f’Jannar.
• Titlobx xita f’Jannar għax l-ilma jinżel għall-bjar.
• Wara l-berqa jiġi l-meraq
• Meta jberraq, imerraq.
• Jekk ma jberraqx ma jmeraqqx.
• Mnjen iberraq, imerraq.
• Wara l-berqa stenna r-ragħda
• Wara l-maltemp, jiġi l-bnazzi
• Xemx bajda tiġbed ix-xita
• Xemx miblula taħraq
• Xemx ta’ Settembru tiftah il-bibien tar-rixtellu
• Xita fi ħruġ Marzu dħul April karru deheb fin
• Xita fi dħul April karru deheb u iehor ħarir
• Xita f’Settembru meraq tajjeb f’Novembru
• Illma qiegħed la tqanalux għax jinten
• Mejju mirjieħ bid-dejn stennieh
• Alla fuq kollox u fuq kulħadd: xemx u xita jibgħat lil kulħadd
• Ix-xitan jibża mill-ilma mbierek
• Imut il-għani, imut il-fqir; it-tnejn jitmellħu għal ġewwa  l-bir.
• Ix-xemx titla’ u x-xita’ tinżel għal kulħadd.
• Xemx u xita jibgħat lil kulħadd.
• Ilma qiegħed la tqanglux għax jinten.
• La tanqalx ħama (jew ħara).
• Il kelb il-mismut kull ilma jdannah (jaħsbu misħun).
• L-ilma jgħalli il-ħatab, u l-ħatab igħalli l-ilma
• Meta jinxfu l-għejun, jinxfu
• Fix-xita, il-bieb miftuħ dejjem tidħol ir-raxxa.
• Min ma jridx jibtell ma joħroġx fix-xita.
• Il-qaħba ruħha dejjem imsaħħba
• Sieqja tajba iżda bir miksur
• Ir-raġel ġiebja u l-mara sieqja (gandott għat-tisqija).
• Iż-żwieġ lagħqa (jew mgħarfa) għasel, bittija mrar (morr)
• Iż-żwieġ fih l-ħelu u fih il-morr.
• Iż-żwieġ qatra ħelu u  ġarra morr.
• Fid-dinja pinta ħelu u bittija morr.
• Ħanżir dak li jistaħam f’kull għadira
• Ix-xorb qares fil-bidu u darrej maż-żmien.
• L-ewwel pinta (jew terz) qarsa (qares).
• L-ewwel ratal tqil.
• L-ewwel terz għali.
• Id li qiegħda fl-ilma ma tagħderx id li qiegħda fin-nar
• L-ilma jsaqqi (irabbi) l-ħatab (is-siġar) u l-ħatab igħalli l-ilma.
• Jitkabbar, anqas li kien fil-Għajn il-Kbira.
• Toqgħodx tagħażaq fl-ilma.
• Ix-xita fil-baħar tinżel.
• Il-wied dejjem sejjer għan-niżla.
• Il-wied għan-niżla jinżel.
• Ġej bħaż-żejt f’wiċċ l-ilma.
• B’daqshekk il-bastiment mhux se jagħmel ilma (jew jegħreq)
• Is-sajf għall-fqir aħjar mix-xitwa.
• Raj il-fqir baqa’ fil-baħar
• Ix-xemx liżar tal-fqar
• Ħażin meta s-sieqja tajba u l-bir miksur.
• Jekk ma taqsams il-bħajjar ma tkunx tista’ tnajjar.
• Daqqa fuq iċ-ċirku u oħra fuq il-bittija.
• Kisra tal-art ħelwa u tal-baħar morra.
• Rmejt il-ħadit fil-bir, tela’ maż-żir.
• Kelma żejda bi dmir, qartalla ġol-bir.
• Tnejn kien u jkun; tlieta fil-baħar igħum.
• Waqt (jew Mal-) il-berqa, aqbeż għall-qargħa.
• Waqt il-berqa daħħal, waqt ir-ragħda dawwar.
• Ta’ l-ilma, fl-ilma jmur.
• Tgħum il-baħar kollu u tegħreq f’xiber ilma.
• Xemx li ma ssaħħanx, aħjar il-bard ta’ Jannar minnha.
• Tegħreqx f’xiber ilma
• Għamel (jew Imxi) sewwa u ħalli l-baħar iħabbat.
• Min ikum mimli biċ-ċomb ma jintefax il-baħar.
• Il-baħar ftit ftit jiekol ix-xatt.
• Bil qtajra l-qtajra timtela l-ġrajra.
• Inbid fl-ilma jitlef kilma; inbid pur jtlef l-unur; titfgħa f’żaqqek, jitla’ f’rasek; tratti tagħmel ta’ miġnun.
• Min jixrob l-ilma ma jagħlix (jew jigħabx; jew jinqabadx) fil-kelma.
• Il-baħar jikxef kollox (jew l-mard)
• Sant’Antnin jtella’ l-qannata min ġol-bir.
• Alla jħarsek minn lull għajn (u jitfgħek fil-ġiebja ta’ Bela’ Ħobbu.)
• Agħtini xortija w itfagħani (ixħetni) l-baħar.
• Jekk xortih ittih, jista’ jintefa’ fil-qiegħ.
• Id-dinja ħobż u l-baħar inbid.
• Nhar ta’ ħamis meta x-xemx tinżel ġo xkora, stenna l-maltemp.
• Bix-xita u x-xemx, il-muna bil-ġiri ma tintemmx.
• Ix-xemx għandha l-għalqa taħdimha.
• Ix-xemx (in-nhar jew ġurnata) tidher minn filgħodu (jew minn filgħodu turik).
• Xemx u xita, Alla jaf meta.
• Meta l-qamar ikun immejjel, juri li jkun ġej il-maltemp.
• Meta l-qamar ikollu l-għalqa, lesti biex tisma’ xi għarqa.
• Meta l-qamar irabbi l-qiegħa, tita’ tgħid li hu riħ isfel.
• Qamar bil-qiegħa, riħ Lbiċ.
• Il-qamar jiekol (jibla’) kollox
• Meta jidher il-kawkaw, riħ nofsinhar.
• Meta jidhru l-kwiekeb kbar, ix-xita tkun qrib.
• Meta l-kwiekeb ilebilbu, stenna riħ qawwi.
• L-kwiekeb tegħmeż, għandna r-riħ.
• Meta l-baħar iħerraq, ir-riħ isfel jitfaċċa.
• Riħ il-lbiċ, jieħu w ma jġib.
• Riħ il-Lbiċ jiddi, ma jġibx.
• Il-Lvant jimla l- vagant.
• Meta tisma’ jgħajjar il-munxar tista’ tgħid li se jdur ir-riħ.
• Meta jiftaħ il-Punent ikun għadda l-maltemp.
• Il-Punent italla’ u jniżżel kull mument.
• Il-Punent  jiksrilna għajna kull mument.
• Il-Punent iwiegħed u jagħti.
• Riħ fuq, itajjar l-għakur.
• Mill-ksieħ u r-riħ jiġu l-għejjel; mix-xemx u x-xita jsiru l-għellejjel.
• Riħ isfel biċ-ċpar, stenna Majjistral.
• Riħ isfel, meta tniggeż il- ħmar kemm jisfen!
• Rfigħ ir-riħ kaċċa fil-qiegħ.
• Ir-riħ mhux tjieb.
• Xarba tar-riħ, il-wiċċ jiġi f’sensieh.
• Sħab mill-lbiċ ilma żgur iġib.
• Raff bir-rjus, ragħad u beraq ikollna (stenna).
• Il-berqa mhux ħobż.
• Ma’ l-ewwel berqa, in-nannu jofqos il-miżwed u n-nanna tlesti l-miserka.
• Berqa waħda f’Jannar, stenna maltemp kbir warajha.
• Wara r-ragħad, tiġi x-xita.
• Xita bnina deheb fina: ajru mwaħħal, miskin min ibaħħar.
• Meta x-xita tagħmel bikri, u tibqa’ sal-imwaħħar, ikollu x’jitma’ l-bidwi u x’jaħżen sal-aħħar.
• Ix-xita l-bikrija tnebbet il-ġarġir.
• Meta tibtell l-għetejba, tibda teħla l-bwejba.
• Ix-xita bil-boqoq, xita dewwiema.
• Meta Alla jtina l-bqija tax-xita (jew ix-xita tal-kumpliment) l-ilbies tas-sbul jitwal ’il-fuq mil-komma.
• Meta s-sema tkun kilwiema, tkun senet il-ħmar.
• Jekk ma jagħmilx ilma nixorbu l-ilma; jekk jagħmel l-ilma nixorbu nbid.
• In-namar t’Alla jbażża.
• In-nar u l-ilma jbażża’.
• Meta tidher il-qawsalla waqt il-maltemp ta’ filgħodu turi xita; ta’ filgħaxija bnazzi.
• Meta tqattar ix-xita, is-sajda tkun f’waqqitha.
• Sena tax-xita, sena tal-maltemp.
• Infetaħ il-vit, issa għalf u ġid.
• Meta jsaffru l-iġfien, ikunu fgaw il-widien.
• Tal-wied, tal-wied
• Ix-xita ħdiet; kull tajra mxiet.
• L-ewwel xita tkun għar-raba’ u għall-bjar; jekk tissokta, bil-ġid timla r-rziezet u d-djar.
• Xita mil-Lvant timla l-vagant.
• Il-qamar idamdam, / il-kewba qoffa, / Ix-xemx dennija / u dix-xita mnejn hi ġejja?
• Ix-xita u x-xemx, qed jitgħammed Lhudi (jew twieled Tork).
• Xuxa mxewxa titlob ix-xita.
• Baħar fieragħ għal Riħ isfel, / Baħar mimli għal Riħ Fuq; / B’riħa ta’ dolliegħ / il-baħar maltemp stenna minnufih.
• Meta jkun hemm it-triqat fil-baħar ikun ġej il-maltemp.
• Il-baħar bil-għorrief mimli.
• Jekk ma tatix l-art, lanqas ma jagħti l-baħar.
• Meta l-baħar (il-blat) jibjad il-mellieħa, jew jitla’ l-baħar għaliha jew tiġi x-xita.
• Skond l-annata timtela l-qannata.
• In-nwar tal-bajtar jimla l-qolla bl-aħjar għasel.
• L-ilma tal-ħabel imur mal-ħabel.
• Fejn hemm il-ħdura ssib l-ilma.
• Meta tkun sena milwiema, il-ħallel ta’ ħuxlief ikunu kbar u tal-qamħ ikunu xagħar żgħar.
• Ir-raba’ rqiq jixba’ mill-ilma u jinxef bid-dawl tal-qamar.
• Ir-raba’ xagħri tinfaqa’ bin-nida u tinxef bid-dawl tal-qamar.
• Ir-raba’ ta’ l-ixtut bħal leħja ta’ l-utut.
• Ix-xagħri wix-xtut leħjet l-utut.
• Meta xxebba’ fl-ilma it-taflija kull sbula tagħmel mija.
• It-tomnija ta’ disat ijiem aħjar mill-oħra bix-xita fit-tmiem.
• Fit-tromb jikber l-ixkomp.
• Bajda bit-tebgħa ħamra tkun għaddiet mill-wied tan-namra.
• Meta l-gru jgħaddi fil-għoli jkun ġej il-maltemp.
• Il-ħmar jinġabar meta ġej it-temp.
• Meta tara l-ħuttaf, tkun ġejja x-xita.
• Meta l-kelb jitmiegħek u l-ħmar jimraħ, jew ir-rwiefen ittenna, jew bix-xita għandek tifraħ.
• Meta jitkagħbru l-klieb ikun ġej il-maltemp
• Alla tal-baħar u Alla tal-imrieħel.
• Il-malvizz izekzek (bil-lejl) riħ nofsinhar.
• Meta joħroġ in-nemel tal- ġwienaħ tkun ġejja x-xita.
• Meta joħroġ in-nemel bil-ġwienaħ, xita u maltemp stenna.
• Nemus fuq il-qamħ sinjal li qed jisħon.
• Moghdija tal-għasafar kbar, sinjal tal-maltemp.
• L-għarienaq il-maltemp iqanqlihom il-ġwienaħ
• Meta qattus ikun jitmiegħek, mur għall kabozza għax tkun ġejja xita kbira u ħudha miegħek.
• Meta qattus tara f’xi gallarija, għid li ħierġa x-xemx.
• Ġej il-maltemp jew mill-poppa jew mill-pruwa meta jisgħol (jagħtas) il-qattus.
• Ikun se jdur ir-riħ, meta jiddnu s-sriedaq.
• Is-snin bħal-aħwa, ma jixxibhux.
• Kif tibda l-ħdura, in-nies tibda ssebbah il-bħura.
• Sajf imniddi, ħarġa mimlija.
• Ix-xemx bdiet kiefra,  u l-gavott ma jdoqqx iżjed fifra.
• Kif jibda jaqa’ l-weraq, jisreġ il-beraq.
• Meta jibda jaqa’ l-weraq nistennew ir-ragħad u l-beraq.
• Meta tibda taqa’ l-werqa, ix-xemx taraha bix-serqa.
• Bnazzi tax-xitwa, trott ta’ bagħla xiħa u kappell ta’ miġnun, qatt iżżomm magħhom.
• Fi Frar idoqqu l-ġlieġel (Karnival). Imbagħad igħannu l-bliebel (Marzu). Warajhom igħaddu l-gliegel (tax-xita – April). Fl-aħħar ngħattu l-bejtiet mir-rwiefen (f’Mejju). F’Settembru nimlew il-platt b’dawk li jiġu mintufa (bis-summien). Imħabba l-lejl il-ħajja tiġi maħtufa (f’Ottubru l-ġurnata tiqsar). Nibku u nerġgħu nibku il dawk li kienu magħrufa (f’Novembru, xahar il-mejtin). Imbagħad tibda ddawwar xi sufa (f’Diċembru toqgħod tlembeb is-suf u t-tajjar).
• Jannar bardan meta jsib l-art liebsa jneżżagħha u meta ma jsibhiex liebsa jlibbisha.
• Jannar, jekk isib il-gżira (l-art) liebsa jneżżagħha, jekk isibha mneżżgħa jlibbisha.
• Jannar jekk isib l-art magħrwna illibisha, u jekk jsibha liebsa jneżżagħha.
• Meta Jannar tarah lewwiemi (lewliemi), ma tarax il-bidwi tant hieni
• Jannar xott, il-bidwi għani.
• Jannar daħħal lilek u lil għajrek ġewwa d-dar.
• Jannar igezzizna ġewwa d-dar.
• Jannar idaħħlek fil-għar.
• Jannar idaħħal ġol-għar.
• Qożżot, qożżot għalik Jannar, jien u n-nagħġiet tiegħi ġewwa l-għar.
• Jannar għandu minn kollox
• Nhar San Pawl it-temp ibiddel (iqalleb) seba’ darbiet.
• Meta tkun ix-xita f’Jannar, għandek il-qoton id-dar.
• Ix-xita ta’ Jannar tajba biex taħdem ħadma r-raba’ tal-qoton.
• Għax-xita ta’ Jannar fil-bikri, lesti l-bjar.
• Ix-xita f’Jannar troxx il-bżar.
• Qabel Jannar, la xita u lanqas bard.
• Frar fawwar, tal-bidwi għana fid-dar.
• Meta Frar ikun fawwar, f’daqqa l-biedja tmur fl-ibjar.
• Frar fawwar, jekk ma toħroġx ix-xemx fil-għodu toħroġ wara nofs inhar.
• Frar kull ħaxixa bl-inwar, jekk ma toħroġx ix-xemx filgħodu toħroġ wara nofs in-nhar.
• Frar fawwar, itella’ l-fwar.
• Fix-xahar ta’ Frar iżra’, saqqi u baqqi l-ħabaq għazzi.
• Meta jiġi ħadd il-bluh, ix-xita tibda tfuħ.
• Il-karnival, it-tlett ijiem tal-bluh u x-xita tibda tfuħ.
• Jekk l-ors ibill siequ fil-Gandlora, stenna xita qawwija wara.
• Ras ir-randan, ras il-maltemp.
• Fi Frar ix-xita bil-lejl u xogħol (taħdem) bi nhar.
• Marzu Marzellu, (Marzurellu), bil-babozza u bil-kappell.
• F’Marzu, il-bard irqiq jidħol fil-għadam
• F’Marzu x-xita tibda tfuħ.
• Xita ħruġ Marzu u dħul April, karru deheb, ieħor ħarir, (karru deheb u ġawhar fin).
• Ix-xita fi ħruġ Marzu, dħul Arpil, aħjar minn mitt karlu deheb fin.
• Mingħajr bella, ma tinbena ħalla.
• Bla bella ma tiħux qatta.
• Bil-kumplament tajjeb t’April, l-uċuh kollha taqbeż u ttir.
• Qatra xita f’April tiswa daqs karru deheb fin.
• Bix-xita f’Marzu u April tinġabar l-annata.
• Ix-xita ta’ San Ġorġ megħuda.
• Iż-żunżana għamlet żinn u x-xitwa sejra ’l hinn.
• In-naħla tagħmel żinn, ul-maltemp imur lilhinn.
• Tiġi d-dubbiena tagħmel żinn, u s-sħaba tmur lilhinn.
• Iż-żunżana tagħmel żinn u x-xita tibda tfuħ mil-lum ’l hinn.
• Iż-żunżana tagħmel żinn u min mar ’l hawn u min mar ’l hinn.
• Il-baħar ta’ Mejju jgħarrqek u jħallik.
• Mejju mirjieħ u l-baħar jistennieh.
• Xita f’Mejju, xita tal-qigħan.
• Mitt Mejju, ma jgħaddix wieħed li ma jagħmilx xita.
• Ix-xita ta’ fuq il-qigħan, toħroġ ilma mit-tigħam.
• Ix-xita tal-qigħan megħuda.
• Ix-xita għal Sant’Anna bikrija
• F’Awissu, l-baħar tisma’ ħissu.
• Awissu, Settembru, l-baħar juri l-bluha tiegħu.
• F’Awissu, l-ilma jibda jmissu.
• San Bartilmew (u wkoll Sans Bert għall-qasir) għandu il-muftieħ tax-xita.
• F’tal-Vitorja, il-baħar jitla’ fl-għolja.
• Tal-bigilla ma qal xejn, u r-rebħ tagħna għadu ġej.
• In-nejja reġgħet ġiet, u l-fawwara għoddha mtliet.
• Jekk tagħmel ix-xita nhar tar-Rużarju fil-għodu, tkun bikrija; jekk tagħmel minn nofs inhar ’il quddiem, tkun imwaħħra.
• San Martin ikisser it-tin, u Katarin tisqih mill-fin.
• Mil-Kunċizzjoni sal-Milied, erfa’ l-moħriiet minn ħalq il-wied u qiegħed l-ixkubetta fuq l- utied.
• Fil- Milied itfa’ l-ixkubetta fuq l-utied u l-moħriet eħħi mill wied.
• Bejn tal-Qala u l-Milied, arfa’ l-moħriet minn ħalq il-wied, ixħet xkubettitek fuq l-utied.
• Il-qastanija tajba, u x-xemx dejjem mgħajba.
• Jekk jaqa’ n-nida lejlet Santa Luċija, l-qoton jitrabba bla tbatija.
• Nhar il-gandlora joħroġ l-ors; jekk isib l-art imxarrba jew riġlejh jibqgħu niexfa, igħid: ix-xitwa ġejja; jekk isibha niexfa jgħid: ix-xitwa għaddiet.
• Għall-Gandlora, stilli fora; / Iż-żunżana tagħmel żinn/ U t-temp imur ’il hinn.
• Tiġi d-dubbiena tagħmel żinn u s sħana tmur lil hinn.
• Il-Gandlora stilla vora, l-ajru jtalla’ u jerġa’ jċora
• Meta tiġi l- Gandlora, it-temp jitlaq u jvora.
• Mejju kull ma fih jirwina l-btieħ.
• Mejju l-ibleh (l-imħejjem) t’ommu.
• Qamar Settembru jiġbed sebgħa warah.
• Jekk il-qamar ta’ Settembru jimla bix-Xlokk, jagħmel ix-Xlokk seba’ xhur tas-sena.

Source:  Aquilina, J: A comparative dictionary of Maltese proverbs, University of Malta, 1986

Back to top